.uz zonasini kim boshqaradi
Zona reyestrini «UZ» domeni administratsiyasi yuritadi, uning sayti — cctld.uz. 2026-yil 22-oktabr statistikasiga koʻra, zonada 175 mingga yaqin faol domen mavjud. Ish tartibini Adliya vazirligi tomonidan 2008-yil 23-iyunda 1830-son bilan roʻyxatga olingan «UZ zonasida domenlarni roʻyxatdan oʻtkazish va ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom» belgilaydi.
Zona administratori ham, UZINFOCOM ham kompaniyalar va jismoniy shaxslarga domenlarni roʻyxatdan oʻtkazmaydi. Bu ish bilan akkreditatsiyadan oʻtgan registratorlar shugʻullanadi; cctld.uz saytidagi roʻyxatga koʻra ularning soni yigirmaga yaqin: Billur Com, Sarkor Telekom, UNITEL, Uzbektelecom, Eclouds, AIRNET, PS Cloud Services, Turon Media, Arsenal D, SUVAN NET va boshqalar. Viloyatlarda Fargʻona, Namangan, Samarqand va Qashqadaryodagi kompyuter markazlari roʻyxatdan oʻtkazadi, koʻplab xosting kompaniyalari esa registratorlarning hamkori sifatida domenlarni sotadi.
Qaysi zonani tanlash kerak
| Zona | Manzil namunasi | Kimlar uchun |
|---|---|---|
| .uz | company.uz | kompaniyalar, doʻkonlar va har qanday loyihalar |
| .co.uz, .com.uz | company.co.uz | uchinchi darajali tijoriy manzillar, agar .uz zonasida qisqa nom band boʻlsa |
| .for.uz | project.for.uz | uchinchi darajali manzillar, cctld.uz maʼlumotlariga koʻra bepul |
| .ac.uz | university.ac.uz | taʼlim va ilmiy tashkilotlar |
| .gov.uz | agency.gov.uz | davlat organlari |
Domen nomi lotin harflari, raqamlar va defisdan iborat. Biznes uchun deyarli har doim .uz zonasidagi qisqa manzil qulayroq: uni telefonda aytib berish va vizitkadan eslab qolish oson. Agar kompaniya xorijda ham faoliyat yuritsa, xuddi shu nomni .com zonasida ham band qilish tavsiya etiladi.
Roʻyxatdan oʻtkazish qanday kechadi
Nom boʻsh yoki bandligini tekshirish
Qidiruv cctld.uz saytida ham, istalgan registrar saytida ham mavjud. Zaxirada 2-3 variant saqlab qoʻying.
Registratorni tanlash
Roʻyxatdan oʻtkazish va uzaytirish narxini, shaxsiy kabinetning qulayligini, NS-serverlarni oʻzingiz almashtira olish imkoniyatini va qoʻllab-quvvatlash xizmati qanchalik tez javob berishini solishtiring.
Arizani toʻldirish
Maʼlumotlar toʻliq va ishonchli boʻlishi kerak. Nizomga koʻra, notoʻgʻri maʼlumotlar rad etish uchun asos boʻladi, registrator esa ularni tasdiqlovchi hujjatlarni soʻrashga haqli.
Shartnoma tuzish va toʻlov qilish
Roʻyxatdan oʻtkazish siz va registrator oʻrtasidagi shartnoma asosida amalga oshiriladi. Toʻlov tushgandan soʻng domen ikki kundan kechiktirmay roʻyxatdan oʻtkaziladi.
Domenni hostingga ulash
Hostingning NS-serverlarini registrator kabinetida koʻrsating yoki ularga yuboring. Bu paytda sayt hali boʻlmasligi ham mumkin, domenni oldindan band qilib qoʻysa boʻladi.
Yuridik shaxs uchun nima muhim
Pudratchi almashganda odatiy hol: kompaniya domeni sobiq xodim, avvalgi studiya yoki tanish direktor nomiga rasmiylashtirilgan boʻladi. Hamma aloqada boʻlguncha buni hech kim sezmaydi. Odam ishdan boʻshagach yoki javob berishni toʻxtatgach, usiz domenni uzaytirish, hostingni almashtirish yoki pochta sozlash mumkin emasligi maʼlum boʻladi. Domen huquqi ustidagi nizo sudda hal qilinadi.
Shuning uchun kompaniya domenining administratori kompaniyaning oʻzi boʻlishi kerak: arizada uning nomi, STIR va rekvizitlari, kontaktlarda korporativ pochta va telefon. Domen yoʻqolib qolmasligi uchun bir necha narsani tekshiring:
- arizada xodim emas, kompaniya koʻrsatilgan;
- aloqa pochtasi korporativ va uni oʻqib turishadi, chunki uzaytirish haqidagi bildirishnomalar shu manzilga keladi;
- registrator kabinetiga kirish umumiy parollar omborida saqlanadi;
- uzaytirish byudjetga kiritilgan, yaxshisi domen bir necha yilga oldindan toʻlangan;
- sayt yasayotgan pudratchi DNS ga kirish huquqini oladi, lekin domen administratoriga aylanmaydi.
Narxi qancha
Yagona narx yoʻq, roʻyxatdan oʻtkazish va uzaytirish narxini har bir registrator oʻzi belgilaydi. 2026-yil oktabr holatiga moʻljal:
| Nima | Narx | Qayerda tekshirildi |
|---|---|---|
| .uz domeni 1 yilga | 27 000 soʻm | Billur Com, AHOST |
| .com domeni 1 yilga | 227 000 soʻm | Billur Com |
| .uz domeni hosting buyurtma qilinganda | aksiya shartlariga koʻra bepul | AHOST, hosting tariflari |
| .for.uz da uchinchi daraja | bepul | cctld.uz |
Xarid qilishdan oldin uzaytirish narxini ham koʻrib chiqing: baʼzi sotuvchilarda birinchi yil keyingi yillarga qaraganda arzonroq. Domenning oʻzi sayt byudjetining kichik qismini egallaydi, qolgan xarajatlar nimadan yigʻilishini Oʻzbekistonda sayt yaratish narxi haqidagi maqolada batafsil koʻrib chiqdik.
Uzaytirish, koʻchirish va nizolar
Roʻyxatga olish 1 yildan 10 yilgacha muddatga uzaytiriladi. Agar ulgurmagan boʻlsangiz, domen egasida 7 ish kuni qoladi: bu vaqtda domen oʻchirilgan boʻladi, lekin uni toʻlab, qaytarib olish mumkin. Keyin domen boʻshab qoladi. Zona qoidalarida tiklash davri (Redemption period) ham bor — bu davrda avvalgi egasi domenni registrator orqali qoʻshimcha toʻlov evaziga qaytarib olishi mumkin. Uning shartlarini sayt ochilmay qoʻygan kuni emas, oldindan bilib olgan yaxshiroq.
Domen boshqa registratorga domen administratorining murojaati asosida oʻtkaziladi va amaldagi registrator uni ikki ish kuni ichida topshirishga majbur. Bu uzaytirish narxi oshgan yoki qoʻllab-quvvatlash xizmati haftalab javob bermayotgan holatda asqotadi.
Birovning tovar belgisiga, firma nomiga yoki ismiga boʻlgan huquqlarini buzgan holda domenlarni roʻyxatdan oʻtkazish taqiqlanadi. Nizolarni sud hal qiladi, domen esa qonunda belgilangan tartibda yoki kuchga kirgan sud qarori asosida bekor qilinishi mumkin. Manzilda birovning brendi turishi domenni u ustiga qurilgan barcha narsalar bilan birga yoʻqotish xavfini tugʻdiradi.
Domen va SSL-sertifikat muddatlari saytga texnik xizmat koʻrsatish doirasida kuzatib boriladi: muddati oʻtgan domen sayt birdan ochilmay qolishining eng kulgili sabablaridan biri boʻlib qolaveradi.
Savol va javoblar
Xorijiy kompaniya .uz domenini roʻyxatdan oʻtkaza oladimi?
Ola oladi. Zona qoidalariga koʻra, har qanday jismoniy yoki yuridik shaxs fuqaroligi va yashash joyidan qatʼi nazar, .uz domenini rasmiy registrator orqali roʻyxatdan oʻtkazadi. Anonim roʻyxatga olishga yoʻl qoʻyilmaydi.
.uz domeni qancha turadi?
Narxni registratorlar belgilaydi. 2026-yil oktabr holatiga koʻra, .uz domenini bir yilga roʻyxatdan oʻtkazish 27 000 soʻmdan turadi, hostingga buyurtma berganda esa ayrim kompaniyalar domenni bepul beradi. Uzaytirish narxini alohida tekshirib koʻring.
.uz domeni qanday muddatga roʻyxatdan oʻtkaziladi?
1 yildan 10 yilgacha, uzaytirish ham xuddi shu muddatlarga amalga oshiriladi. Kompaniyalar uchun bir necha yilni birdaniga toʻlash qulayroq — eslatmalarga bogʻliq boʻlib qolmaslik uchun.
Domen oʻz vaqtida uzaytirilmasa nima boʻladi?
Roʻyxatga olish muddati tugagach, 7 ish kuni boʻladi: domen oʻchirilgan, lekin uni toʻlab, qaytarib olish mumkin. Shundan soʻng domen boʻshab qoladi va uni istalgan kim egallashi mumkin.
Domen roʻyxatdan oʻtishini qancha kutish kerak?
Registrator domenni toʻlov tushganidan keyin ikki kundan kechiktirmay roʻyxatdan oʻtkazishga majbur. Hostingga ulangandan soʻng DNS odatda bir necha soat ichida, baʼzan bir sutkada yangilanadi.
.uz domenini boshqa registratorga qanday oʻtkazish mumkin?
Domen administratori nomidan yangi registratorga ariza bering. Amaldagi registrator domenni ikki ish kuni ichida topshirishga majbur.
Domenni saytsiz roʻyxatdan oʻtkazish mumkinmi?
Mumkin. Domen oldindan band qilinadi, sayt esa keyinroq ishga tushiriladi. Sayt ishlashi uchun hosting va domen sozlamalarida uning NS-serverlari kerak boʻladi.
